İkisi de “özel motor” diye anılıyor, ikisi de güvenlikle ilgili, ama tamamen farklı uygulamalar için tasarlanmışlardır. Exproof motor, tehlikeli ortamlarda elektrik motorunun içindeki olası bir kıvılcımın, arkın veya yüksek ısının dışarıdaki patlayıcı maddeye ulaşmasını engelleyerek büyük çaplı patlamaları önlemek ve can/mal güvenliğini sağlamak için tasarlanır. Duman tahliye motoru ise bir yangında yüksek sıcaklıkta belirli bir süre çalışmaya devam etmek için tasarlanır. Yanlış motor seçimi, denetimde reddedilen bir proje ya da çok daha kötüsüyle sonuçlanabilir.
Exproof motor nedir?
Rafineri, boya tesisi, kimya fabrikası, akaryakıt istasyonu, un ve yem değirmeni gibi yerlerde havada yanıcı gaz, buhar veya toz bulunabilir. Standart bir motorun ürettiği küçük bir kıvılcım ya da sıcak bir yüzey burada patlamaya yol açabilir. Exproof (patlamaya karşı korumalı) motorlar bu riski ortadan kaldıracak ve direktife uygun şekilde üretilir. AB’de ATEX 2014/34/EU direktifi, uluslararası alanda IEC 60079 standart serisine göre belgelendirilir.
Tehlikeli bölgeler
| Ortam | Sürekli/uzun süreli | Normal çalışmada ara sıra | Nadiren, kısa süreli |
|---|---|---|---|
| Gaz / buhar | Bölge 0 | Bölge 1 | Bölge 2 |
| Toz | Bölge 20 | Bölge 21 | Bölge 22 |
Bölge 0 ve 20’de motor kullanımı genellikle müsaade edilmez. Motorlar çoğunlukla Bölge 1, 2, 21 ve 22 için seçilir.
Ex işaretini okumak
Örnek bir etiket: II 2G Ex db IIB T4 Gb
- II: Madencilik dışındaki yüzey tesisleri
- 2G: Kategori 2, gaz ortamı (Bölge 1’e uygun)
- Ex db: Alev sızdırmaz gövde. Patlama gövde içinde olsa bile alev dışarı çıkmaz.
- IIB: Gaz grubu. IIC (hidrojen, asetilen) en zorlu gruptur.
- T4: Motorun dış yüzey sıcaklığı 135 °C’yi geçmez. T1 (450 °C) ile T6 (85 °C) arasında değişir; ortamdaki gazın tutuşma sıcaklığına göre seçilir.
- Gb: Ekipman koruma seviyesi
Diğer yaygın koruma tipleri: Ex eb (artırılmış emniyet, kıvılcım üretmeyen yapı), Ex ec (Bölge 2 için) ve toz ortamları için Ex tb / Ex tc (toz geçirmez gövde).
Duman tahliye (smoke) motoru nedir?
Yangında ölümlerin önemli bir kısmı alevden değil dumandan olur. Otopark, AVM, tünel, depo ve yüksek binalardaki duman tahliye fanları, kaçış yollarını açık tutmak için yangın sırasında devreye alınmalıdır. Bu fanları süren motorlar, sıcak duman içinde belirli bir süre arıza yapmadan dönebilecek şekilde tasarlanır.
Avrupa’da duman tahliye fanları EN 12101-3 standardına göre sınıflandırılır. Sınıf, fanın hangi sıcaklıkta ne kadar süre çalışacağını gösterir:
| Sınıf | Sıcaklık | Asgari süre |
|---|---|---|
| F200 | 200 °C | 120 dk |
| F300 | 300 °C | 60 dk |
| F400 | 400 °C | 120 dk |
| F600 | 600 °C | 60 dk |
| F842 | 842 °C | 30 dk |
Projede istenen sınıf genellikle yangın yönetmeliği ve yangın danışmanının raporuyla belirlenir. Otopark uygulamalarında en sık karşılaşılan motor sınıfları F300 ve F400’dür.
İki motoru karşılaştıralım
| Exproof motor | Duman tahliye motoru | |
|---|---|---|
| Amaç | Patlayıcı ortamı tutuşturmamak | Yangında yüksek sıcaklıkta çalışmaya devam etmek |
| Standart | ATEX, IEC 60079 | EN 12101-3 (fan ve motor birlikte) |
| Kritik değer | Bölge, gaz grubu, sıcaklık sınıfı (T1–T6) | Sıcaklık/süre sınıfı (F200–F842) |
| Kullanıldığı yer | Rafineri, kimya, boya, değirmen | Otopark, tünel, AVM, yüksek bina |
| Yapı | Alev sızdırmaz veya kıvılcımsız gövde | Yüksek sıcaklığa dayanıklı izolasyon, rulman ve yağ |
Bazı uygulamalarda F300 ve F400 sınıflarının yanı sıra patlayıcı ortam (Ex) koruması da aynı anda gerekli olabilir. Örneğin, patlayıcı ortam riski bulunan bir tesiste kullanılan duman tahliye fanının motoru hem Ex sertifikasına hem de duman tahliye (F300/F400) sertifikasına sahip olmalıdır.
Seçimde dikkat edilecekler
- Exproof: Bölge sınıflandırma dokümanını (patlamadan korunma dokümanı) isteyin. Gaz grubu ve sıcaklık sınıfı bu dokümandan alınmalıdır.
- Sürücüyle kullanım: Exproof motor frekans invertörüyle sürülecekse sertifikanın bu kullanımı kapsadığı teyit edilmelidir.
- Duman tahliye: Sertifika motor tek başına değil, fan + motor seti için verilir. Fan üreticisiyle birlikte seçim yapılmalıdır.
- Bakım: Exproof motorlarda gövde açıldıktan sonra alev yolu yüzeyleri ve cıvata torkları belgeye uygun şekilde yeniden kurulmalıdır; bu iş yetkili serviste yapılmalıdır.
Sık sorulan sorular
Standart motoru IP66 yaparsam Bölge 2’de kullanabilir miyim?
IP koruma sınıfı, motorun toza ve suya karşı dayanıklılığını ifade eder. Patlamaya karşı koruma sağlamaz. Patlayıcı ortam riski bulunan uygulamalarda motorun mutlaka Ex sertifikasına sahip olması gerekir. IP sınıfı ile Ex koruması birbirinden farklı iki teknik özelliktir.
Duman tahliye motoru normal havalandırmada da kullanılır mı?
Evet. Otoparkların büyük çoğunluğunda aynı fan hem günlük havalandırma hem de yangın anında duman tahliyesi amacıyla kullanılır. Normal işletme koşullarında havalandırma görevini yerine getirirken, yangın durumunda tam devirde çalışarak duman tahliyesi sağlar.
WEG’in exproof motorları ve duman tahliye motorları hakkında bilgi almak ve projenize uygun sertifikalı modeli belirlemek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.