Bir yangında insanları en çok tehdit eden şey çoğu zaman alev değil dumandır. Duman görüşü kapatır, zehirli gazlar birkaç dakikada bilinci etkiler. Bu yüzden otoparklar, AVM’ler, tüneller ve yüksek binalarda dumanlı sıcak havayı dışarı atan fanlar bulunur. Bu fanları döndüren motorlara duman tahliye motoru ya da kısaca smoke motor denir.
Standart motordan farkı ne?
Standart bir motor 40 °C civarı ortam sıcaklığı için tasarlanır. Bir yangında fanın emdiği duman 200, 300, hatta 400 °C’yi geçebilir. Bu sıcaklıkta standart motorun:
- Sargı izolasyonu kısa sürede bozulur,
- Rulman gresi akar ve rulman kilitlenir,
- Kablo ve klemens kutusu hasar görür.
Duman tahliye motorlarında yüksek sıcaklığa dayanıklı izolasyon sistemi, özel gres ve rulman boşlukları, sıcaklığa dayanıklı conta ve bağlantı elemanları kullanılır. Amaç motorun sonsuza kadar çalışması değil, insanların tahliyesi ve itfaiyenin müdahalesi için gereken süre boyunca durmadan dönmesidir.
EN 12101-3 ve sıcaklık sınıfları
Duman tahliye fanları Avrupa’da EN 12101-3 standardına göre test edilir ve sınıflandırılır. Test fan ve motor bir arada yapılır. Sınıf adı, dayanılan sıcaklığı gösterir: F200, F300, F400, F600 ve F842. Her sınıfın bir asgari çalışma süresi vardır.
Yangın modunda neler değişir?
Günlük çalışmada motor bir koruma rölesi veya sürücü ile korunur. Aşırı akımda, aşırı ısınmada motor durur. Yangında ise bu mantık tersine döner: motorun kendini korumak için durması istenmez. Bu yüzden yangın modunda:
- Termik koruma ve termistör açmaları genellikle devre dışı bırakılır,
- Fan sürücüyle çalışıyorsa sürücü “fire mode” konumuna geçer veya motor bypass hattıyla şebekeye doğrudan bağlanır,
- Fan tam devire çıkar ve yangın algılama sisteminden gelen sinyal kalkana kadar çalışır.
Bu davranışın proje aşamasında elektrik, mekanik ve yangın danışmanı arasında netçe tanımlanması gerekir.
Nerelerde kullanılır?
- Kapalı otoparklar: Jet fanlar ve ana egzoz fanları
- AVM ve büyük mağazalar: Çatı tipi duman egzoz fanları
- Tüneller ve metro istasyonları: Büyük çaplı aksiyel fanlar
- Yüksek binalar: Merdiven ve koridor duman kontrolü
- Depo ve lojistik merkezleri: Yüksek tavanlı alanlarda duman tahliyesi
Seçimde nelere bakılmalı?
- Sıcaklık sınıfı ve süre: Proje şartnamesinde veya yangın raporunda belirtilir.
- Fan üreticisinin sertifikası: Sertifika fan + motor kombinasyonu içindir; motoru tek başına değiştirmek sertifikayı geçersiz kılabilir.
- Tek veya iki devirli çalışma: Günlük havalandırmada düşük devir, yangında yüksek devir isteniyorsa iki devirli motor veya sürücü kullanılır.
- Montaj konumu: Motor duman akışının içinde mi (aksiyel fan) yoksa dışında mı (kayışlı veya ayrı motorlu yapı)? Bu, motorun maruz kalacağı sıcaklığı değiştirir.
- Kablo ve pano: Yangına dayanıklı kablo ve ayrı enerji beslemesi gerekir. Motor dayanıklı olsa da kablosu yanarsa fan durur.
Sık Sorulan Sorular
Standart bir fana duman tahliye motoru takarsam yeterli olur mu?
Hayır. Fanın kanatları, gövdesi ve yatakları da yüksek sıcaklığa dayanmalıdır. Sertifika setin tamamı içindir.
Duman tahliye motoru yangından sonra kullanılabilir mi?
Genellikle hayır. Yüksek sıcaklıkta çalışan motorun yeniden kullanımı üretici değerlendirmesi gerektirir; çoğu durumda değiştirilir.
Bu motorlar ne sıklıkla test edilmeli?
Yönetmelik ve üretici talimatına göre periyodik test çalıştırmaları yapılmalıdır.
WEG duman tahliye motorları hakkında bilgi almak, istenen sıcaklık sınıfına uygun motoru belirlemek için proje bilgilerinizle bize ulaşabilirsiniz.